Pani Doktor, mam kaszel. Jak leczyć kaszel? Co powoduje kaszel?

Kaszel jest skomplikowanym odruchem obronnym wywołanym głównie podrażnieniem błony śluzowej dróg oddechowych.

Polega na gwałtownym wydechu, który oczyszcza drogi oddechowe z nadmiaru wydzieliny ciał obcych. Bywa uciążliwy dla chorego, bardzo przeszkadza w normalnym życiu, budzi niepokój co do przyczyny, wywołuje lęk przed zapaleniem płuc, czy też rakiem i łatwo skłania do szukania pomocy medycznej. Najczęściej mamy do czynienia z kaszlem spowodowanym infekcjami dróg oddechowych, ale może on również wystąpić w wyniku podrażnienia dróg oddechowych przez wyziewy, dymy, pyły, przez zachłyśnięcie wydzieliną z dróg oddechowych i treścią żołądkową.

Często przewlekły kaszel występuje przy zarzucaniu treści żołądkowej do jamy ustnej, co dzieje się zazwyczaj nocą w pozycji leżącej.

Dochodzi wówczas do podrażnienia dróg oddechowych i wystąpienia przewlekłego kaszlu trudnego do zdiagnozowania. Inną przyczyną przewlekłego kaszlu jest astma oskrzelowa. Zdarzają się również niszowe odmiany astmy, kiedy kaszel jest jedynym objawem tej choroby i nie towarzyszą mu duszności. Przewlekły kaszel występuje również u palaczy. Palenie tytoniu hamuje ruch rzęsek w drogach oskrzelowych. Powstaje wówczas zaleganie wydzieliny i oczyszczanie dróg oddechowych zostaje upośledzone. Palenie doprowadza do przewlekłej choroby płuc. Kaszel, początkowo poranny, staje się niezbędny do oczyszczenia dróg oddechowych.

Kaszel występuje także w chorobach nowotworowych płuc i niewydolności serca.

Zdarza się po zażywaniu niektórych popularnych leków na nadciśnienie tętnicze, tzw. inhibitorów enzymu konwertującego angiotensynę. Zwykle występuje on po tygodniu od podania leki, ale pierwsze objawy kaszlu z tego powodu mogą się pojawić dopiero po 6 miesiącach od rozpoczęcia ich zażywania. U niektórych osób zdarza się suche (tj. bez odkrztuszania plwociny) pokasływanie jako rodzaj tiku nerwowego, który występuje stereotypowo w bardziej lub mniej regularnych odstępach czasu, zwłaszcza przy nerwicach. Przy suchym trwającym ponad 3 tygodnie konieczne jest ustalenie jego przyczyny.

Napady silnego kaszlu mogą powodować nawet omdlenia.

Zdarzają się także sytuacje, kiedy kaszel może doprowadzić do złamania żeber osób z osteoporoza. Napady gwałtownego kaszlu mogą powodować podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia rytmu serca, bóle głowy, udary mózgowe, powstanie przepukliny pachwinowej, nietrzymanie moczu, a nawet pęknięcie śledziony i urazy krtani, tchawicy i oskrzeli.

Objawowe leczenie kaszlu stosuje się, gdy jest on uciążliwy i nie spełnia żadnej pożytecznej roli.

Drażniący suchy kaszel można tłumić lekami przeciwkaszlowymi. Przynoszą one ulgę objawowa, bo przerywają przedłużające się się napady kaszlu. Jeśli jednak kaszel jest związany z wykrztuszaniem znacznych ilości plwociny, to nie powinien być tłumiony, gdyż powoduje to zaleganie wydzieliny w płucach.

Preparaty wykrztuśne i przeciwkaszlowe są dostępne w aptekach bez recepty.

Nieumiejętne ich zastosowanie, zwłaszcza u dzieci i starszych, może spowodować pogorszenie stanu zdrowia. Celem stosowania leków wykrztuśnych jest ułatwienie i przyspieszenie wydalania śluzu i innych wydzielin z dróg oddechowych. Leki zwiększające wydzielanie śluzu w oskrzelach stosuje się w Stanach zapalnych dróg oddechowych z kaszlem suchym i  niewielka ilością wydzielimy oraz w przypadkach wydzieliny gęstej trudno odrywającej. Należy ostrożnie stosować je w astmie oskrzelowej i na noc, by nadmiar tworzącej się wydzieliny nie nasilił duszności.

Leków wykrztuśnych nie należy mylić z lekami przeciwkaszlowymi.

Najlepiej w wątpliwych sytuacjach skorzystać z porady lekarza. Podanie leku przeciwkaszlowego bowiem ma na celu załagodzenie nadmiernego i obciążającego chorego kaszlu poprzez hamowanie odruchu kaszlowego. Jego zastosowanie może więc nawet zahamować odkrztuszanie i powodować zaleganie wydzieliny w oskrzelach. Przeciwwskazaniem do stosowania leków przeciwkaszlowych jest kaszel z obfitą, płynną lub ropną wydzieliną. Leki przeciwkaszlowe zawierające kodeinę są przeciwwskazane w atakach astmy oskrzelowej, niewydolności oddechowej, niewydolności tarczycy, niewydolności nerek lub wątroby. Nie stosować ich należy również u dzieci do 2 roku życia. Nasilają one także działanie leków uspokajających. Nie powinno się ich stosować także w ciąży i okresie okołoporodowym, nie powinny ich używać matki karmiące, gdyż zmniejszają one laktację i przenikają do mleka.

Opinie pacjentów