Pani Doktor, mam kaszel. Jak leczyć kaszel? Co powoduje kaszel?

Polega na gwałtownym wydechu, który oczyszcza drogi oddechowe z nadmiaru wydzieliny ciał obcych. Bywa uciążliwy dla chorego, bardzo przeszkadza w normalnym życiu, budzi niepokój co do przyczyny, wywołuje lęk przed zapaleniem płuc, czy też rakiem i łatwo skłania do szukania pomocy medycznej. Najczęściej mamy do czynienia z kaszlem spowodowanym infekcjami dróg oddechowych, ale może on również wystąpić w wyniku podrażnienia dróg oddechowych przez wyziewy, dymy, pyły, przez zachłyśnięcie wydzieliną z dróg oddechowych i treścią żołądkową.

Kaszel jest skomplikowanym odruchem obronnym wywołanym głównie podrażnieniem błony śluzowej dróg oddechowych.

Dochodzi wówczas do podrażnienia dróg oddechowych i wystąpienia przewlekłego kaszlu trudnego do zdiagnozowania. Inną przyczyną przewlekłego kaszlu jest astma oskrzelowa. Zdarzają się również niszowe odmiany astmy, kiedy kaszel jest jedynym objawem tej choroby i nie towarzyszą mu duszności. Przewlekły kaszel występuje również u palaczy. Palenie tytoniu hamuje ruch rzęsek w drogach oskrzelowych. Powstaje wówczas zaleganie wydzieliny i oczyszczanie dróg oddechowych zostaje upośledzone. Palenie doprowadza do przewlekłej choroby płuc. Kaszel, początkowo poranny, staje się niezbędny do oczyszczenia dróg oddechowych.

Często przewlekły kaszel występuje przy zarzucaniu treści żołądkowej do jamy ustnej, co dzieje się zazwyczaj nocą w pozycji leżącej.

Kaszel występuje także w chorobach nowotworowych płuc i niewydolności serca.

Zdarza się po zażywaniu niektórych popularnych leków na nadciśnienie tętnicze, tzw. inhibitorów enzymu konwertującego angiotensynę. Zwykle występuje on po tygodniu od podania leki, ale pierwsze objawy kaszlu z tego powodu mogą się pojawić dopiero po 6 miesiącach od rozpoczęcia ich zażywania. U niektórych osób zdarza się suche (tj. bez odkrztuszania plwociny) pokasływanie jako rodzaj tiku nerwowego, który występuje stereotypowo w bardziej lub mniej regularnych odstępach czasu, zwłaszcza przy nerwicach. Przy suchym trwającym ponad 3 tygodnie konieczne jest ustalenie jego przyczyny.

Zdarzają się także sytuacje, kiedy kaszel może doprowadzić do złamania żeber osób z osteoporoza. Napady gwałtownego kaszlu mogą powodować podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia rytmu serca, bóle głowy, udary mózgowe, powstanie przepukliny pachwinowej, nietrzymanie moczu, a nawet pęknięcie śledziony i urazy krtani, tchawicy i oskrzeli.

Napady silnego kaszlu mogą powodować nawet omdlenia.

Objawowe leczenie kaszlu stosuje się, gdy jest on uciążliwy i nie spełnia żadnej pożytecznej roli.

Drażniący suchy kaszel można tłumić lekami przeciwkaszlowymi. Przynoszą one ulgę objawowa, bo przerywają przedłużające się się napady kaszlu. Jeśli jednak kaszel jest związany z wykrztuszaniem znacznych ilości plwociny, to nie powinien być tłumiony, gdyż powoduje to zaleganie wydzieliny w płucach.

Preparaty wykrztuśne i przeciwkaszlowe są dostępne w aptekach bez recepty.

Nieumiejętne ich zastosowanie, zwłaszcza u dzieci i starszych, może spowodować pogorszenie stanu zdrowia. Celem stosowania leków wykrztuśnych jest ułatwienie i przyspieszenie wydalania śluzu i innych wydzielin z dróg oddechowych. Leki zwiększające wydzielanie śluzu w oskrzelach stosuje się w Stanach zapalnych dróg oddechowych z kaszlem suchym i  niewielka ilością wydzielimy oraz w przypadkach wydzieliny gęstej trudno odrywającej. Należy ostrożnie stosować je w astmie oskrzelowej i na noc, by nadmiar tworzącej się wydzieliny nie nasilił duszności.

Leków wykrztuśnych nie należy mylić z lekami przeciwkaszlowymi.

Najlepiej w wątpliwych sytuacjach skorzystać z porady lekarza. Podanie leku przeciwkaszlowego bowiem ma na celu załagodzenie nadmiernego i obciążającego chorego kaszlu poprzez hamowanie odruchu kaszlowego. Jego zastosowanie może więc nawet zahamować odkrztuszanie i powodować zaleganie wydzieliny w oskrzelach. Przeciwwskazaniem do stosowania leków przeciwkaszlowych jest kaszel z obfitą, płynną lub ropną wydzieliną. Leki przeciwkaszlowe zawierające kodeinę są przeciwwskazane w atakach astmy oskrzelowej, niewydolności oddechowej, niewydolności tarczycy, niewydolności nerek lub wątroby. Nie stosować ich należy również u dzieci do 2 roku życia. Nasilają one także działanie leków uspokajających. Nie powinno się ich stosować także w ciąży i okresie okołoporodowym, nie powinny ich używać matki karmiące, gdyż zmniejszają one laktację i przenikają do mleka.