Pani Doktor, jak ustrzec się przed wystąpieniem miażdżycy? Jak leczyć miażdżycę?

Miażdżyca to zwężenie naczyń wywołane cholesterolowym złogami włóknikowymi i tłuszczowymi w ich ścianach. W następstwie zaburzeń gospodarki tłuszczowej i układu krzepnięcia krwi dochodzi do zamknięcia światła naczynia. W niedokrwionym i niedotlenionym narządzie rozwija się martwica (np mięśnia sercowego lub udar mózgowy).

Zawały mięśnia sercowego są głównymi przyczynami zgonów w Polsce. Doprowadza do nich głównie miażdżyca tętnic.

Najbardziej dotkliwe objawy są następstwem tętnic serca, mózgu, kończyn dolnych, nerek i oka. Zmiany miażdżycowe mogą zaczynać się we wczesnym dzieciństwie, a według najnowszych badań nawet w życiu płodowym. Ujawniają się w wieku średnim lub późniejszym. Autopsja żołnierzy amerykańskich, którzy zginęli w wojnie koreańskiej (średnia wieku 22 lata), wykazała miażdżycę tętnic wieńcowych u 77 proc., a prawie zupełne zamknięcie niektórych naczyń w 10 procentach przypadków.

Obraz kliniczny miażdżycy jest uzależniony od głównej lokalizacji procesu chorobowego.

Utajony przebieg miażdżycy trwa przez wiele lat, a kliniczne objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy choroba jest już daleko zaawansowana i gdy dochodzi do uszkodzenia narządów.

W ciągu pierwszych lat jej trwania występują niespecyficzne objawy w postaci gorszej sprawności fizycznej, nietypowych dolegliwości sercowych, zawrotów głowy, szumu w uszach i osłabienia. W późniejszym okresie czasu dołączają się bóle kończyn dolnych przy chodzeniu, bóle w klatce piersiowej po wysiłku fizycznym oraz osłabienie pamięci. Na wystąpienie i nasilenie miażdżycy ma ogromny wpływ sposób odżywiania (dieta bogatokaloryczna, obfita w tłuszcze zwierzęce i węglowodany), podwyższony poziom cholesterolu we krwi, otyłość, palenie papierosów, współistnienie cukrzycy i nadciśnienia tętniczego.  Na wystąpienie miażdżycy wpływ ma również skłonność dziedziczna, brak wysiłku fizycznego, stresujący tryb życia, wiek i płeć (częściej chorują mężczyźni niż kobiety przed menopauzą, gdyż chronią je przed miażdżycą hormony płciowe).

Należną masę ciała można obliczyć według wzoru:

 

- Dla kobiet (wzrost w cm - 100) - 10% x (wzrost w cm - 100)

- Dla mężczyzn (wzrost w cm-100) - 5% x (wzrost w cm - 100)

Prewencja miażdżycy powinna być wdrożona w dzieciństwie i trwać przez całe życie, gdyż wzorce zachowań łącznie ze zwyczajami żywieniowymi i paleniem tytoniu kształtują się w dzieciństwie. Należy zwalczać czynniki zagrożenia jakimi są: nieodpowiednia dieta powodująca podwyższenie cholesterolu we krwi, niska aktywność fizyczna, nikotynizm, nadwaga, stres.

Zwiększenie masy ciała do 110-120% masy należnej powoduje nadwagę, a powyżej 120% otyłość.

Duże nagromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha wiąże się ze zwiększeniem stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi dopływającej do wątroby i stanowi zagrożenie przedwczesnym rozwojem miażdżycy cukrzycy. Podstawą diety przeciwmiażdżycowej jest ograniczenie tłuszczów zwierzęcych i zastąpienie ich tłuszczami roślinnymi. Ograniczenia kaloryczne są szczególnie ważne u osób ze skłonnością do nadwagi. Osoby prowadzące aktywny tryb życia powinny spożywać 25-30 kcal na kg należnej wagi ciała (np. osoba, której waga należna ma wynosić 60 kg powinna spożywać ok. 1800 kcal na dobę). Wskazane jest zmniejszenie spożycia tłustego, czerwonego mięsa, produktów mlecznych o dużej zawartości tłuszczu (pełne mleko, sery, śmietana, masło), żółtek jaj, wszelkiego rodzaju ciast oraz napojów alkoholowych. Korzystne jest spożywanie duszonego, gotowanego lub grillowanego mięsa chudego z drobiu i ryb, małych ilości oleju sojowego, słonecznikowego lub oliwy, chudych serów i odtłuszczonego mleka. Dieta przeciwmiażdżycowa powinna zawierać odpowiednio zestawione pokarmy pochodzenia roślinnego takie jak fasola, przetwory zbożowe (głównie ciemne pieczywo), jarzyny i owoce. Posiłki powinny być spożywane często w małych ilościach (4-5 razy dziennie). Zbyt duże spożywanie soli kuchennej podwyższa ciśnienie i uszkadza nerki. Należy dodawać do potraw przyprawy ziołowe zamiast soli tak jak czynią to Hindusi.

Zwiększenie aktywności fizycznej pomaga w utrzymaniu prawidłowej wagi ciała i usprawnia układ sercowo-naczyniowy.

Może to być np. codzienny 20-30 minutowy spacer. Obniżając poziom cholesterolu całkowitego we krwi o 1% (norma < 200 mg%) redukujemy ryzyko powikłań naczyniowych o 2-3%. Wyniki badań wykazały, że poprzez odpowiednią korektę nieprawidłowych stężeń lipidów, uzyskaną w drodze leczenie dietetycznego oraz farmakologicznego, można doprowadzić do zmniejszenia śmiertelności z powodu chorób serca, a także do zahamowania a nawet cofnięcia się wytworzonych już zmian w tętnicach ustąpienia objawów chorobowych.