Pani doktor, czym jest refluks żołądkowo-przełykowy? Jak radzić sobie z refluksem? Jak leczyć refluks? Czym jest choroba refluksowa?

Stanowi istotny problem społeczny, zwłaszcza że ma wieloletni przebieg i dużą skłonność do nawrotów. Refluks żołądkowo-przełykowy polega na zarzucaniu treści żołądkowej do przełyku z powodu niesprawności mechanizmu zamykania dolnego zwieracza przełyku.

Choroba refluksowa należy do jednych z najczęściej rozpoznawanych chorób wśród ludności w krajach wysoko rozwiniętych.

Może wystąpić też po nikotynie lub po kofeinie zawartej w kawie i innych napojach. Zdarza się u kobiet w ciąży wskutek zwiększonej tłoczni brzusznej. Dlatego też częstym objawem jest typowa Zgaga, spowodowana zarzucaniem przełykowym. Ustępuje ona przed porodem, gdy “brzuch opada”, albo po porodzie, gdy ustępuje działanie czynników mechanicznych i hormonalnych. Podobne problemy mają osoby otyłe. Objawy refluksu miewa codziennie 4 do 7% ludności, a okresowo nawet 20-40%.

Fizjologiczne zarzucanie treści żołądkowej do przełyku występuje niekiedy u osób zdrowych po posiłkach obfitujących w tłuszcze, słodycze, wino.

Do typowych objawów choroby refluksowej zalicza się zgagę, piekące bóle za mostkiem, szczególnie w pozycji leżącej i po posiłkach, puste odbijania, trudności w połykaniu, zwracanie resztek pokarmowych, bóle i pieczenie w nadbrzuszu.

Występuje posmak kwasu, soli lub mydła w ustach po odbijaniu, nudności, wymioty. Może dołączyć się bolesne przełykanie spowodowane obecnością nadżerek i owrzodzeń przełyku. Przewlekłe stany zapalne przełyku mogą stać się powodem rozwoju gruczolakoraków tej okolicy. Dolegliwości te występują najczęściej po posiłkach, szczególnie po pokarmach tłustych, bardzo słodkich, przy pochylaniu się, parciu i przy leżeniu, zwłaszcza zaraz po jedzeniu. Zdarzają się także po wysiłkach, które mają miejsce zaraz po posiłku.

Wywołuje objawy astmy, przewlekłe zapalenie oskrzeli, chrypkę, zapalenie gardła, dławienie i uczucie “kuli” w gardle, napadowy skurcz gardła i krtani, zapalenie krtani, przewlekłą chrypkę, kaszel, zapalenie zatok, ból zamostkowy, przewlekłą czkawkę, a także uszkadza szkliwie zębów. Badania wykazały, że u osób z bólem zamostkowym w 50% przypadków przyczyną jest choroba refluksowa, co może dawać mylne rozpoznanie choroby wieńcowej.

Ostatnio okazało się, że treść żołądkowa zawiera kwas solny, żółć i pepsynę, po zarzuceniu i przedostanie się do przełyku, jamy ustnej i dróg oddechowych powoduje tam miejscowe podrażnienie, stany zapalne jest opowiedziana za inne dolegliwości.

Aspiracja treści żołądkowej do płuc, zwłaszcza w nocy, może powodować napady silnego kaszlu, krztuszenie się i duszność.

W 10- 20% przypadków przewlekłego kaszlu przyczyną jest zarzucanie treści żołądkowej do płuc. Kaszel w wyniku refleksu może występować zarówno w ciągu dnia jak i w nocy. Zapaleniu gardła i krtani, wywołanemu przez treść żołądkową w przebiegu choroby refluksowej, sprzyja częste używanie głosu, palenie tytoniu, picie mocnej herbaty i kawy, słodycze, częste infekcje dróg oddechowych. Choroba refluksowa przełyku jest uważana obecnie także za jeden z czynników przyczynowych raka krtani.

W leczeniu choroby refluksowej zaleca się głównie zmianę trybu życia.

Należy zaprzestać palenia tytoniu zmienić nawyki żywieniowe, zredukować nadwagę. Obniżenie wagi ciata ma wpływ na zmniejszenie ciśnienia śródbrzusznego. Zalecana jest dieta wysokobiałkowa i niskotłuszczowa. Posiłki powinny być zjadane często i w małych objętościach, by nie rozciągać nadmiernie żołądka i nie powodować przez to zmniejszenia napięcia dolnego zwieracza przełyku. Należy unikać jedzenia przed snem, ograniczyć spożycie soli, ostrych przypraw, cebuli, owoców cytrusowych, soków owocowych, czekolady, mięty i alkoholu. Zapobiega to wystąpieniu zgagi. Należy zrezygnować też z niektórych leków, np. rozkurczowych, blokerów kanału wapniowego i tzw. leków antycholinergicznych, które nasilają objawy choroby refluksowej. Należy także ograniczyć obfite popijanie pokarmów stałych.

Poprawę przynosi sypianie z uniesionym tułowiem na łóżku z podwyższonym wezgłowiem.

Wezgłowie łóżka można podnieść o 10-15 cm lub włożyć klinowaty podgłówek pod poduszkę. Doradza się też choremu, by nie schylał się zbyt głęboko, gdyż taka pozycja przy niesprawny dolnym zwieraczu przełyku sprzyja powrotowi treści pokarmowej z żołądka do przełyku. Zaleca się noszenie luźnej odzieży, żeby nie powodować ucisków na jamę brzuszną. Bezpośrednio po jedzeniu nie zaleca się przyjmowania pozycji leżącej. Należy również unikać znacznych wysiłków fizycznych zwiększających napięcie mięśni brzucha bezpośrednio po jedzeniu. W leczeniu choroby refluksowej stosuje się leki zobojętniające: kwas solny i leki hamujące jego wydzielanie w żołądku. W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne. Stosuje się je głównie ludzi młodych u bardzo silnymi objawami refluksu, z powikłaniami, oraz u tych, którzy nie akceptują nieustannego przyjmowania leków.