Pani Doktor, mam zespół metaboliczny. Jak rozpoznać zespół metaboliczny? Czym jest Zespół X? Jak leczyć zespół metaboliczny?

W zespole tym obserwuje się często oznaki hirsutyzmu, czyli nadmiernego owłosienia typu męskiego u kobiet. Zespołowi temu towarzyszy choroba niedokrwienna serca, stłuszczenie wątroby, kamica pęcherzyka żółciowego i nerek. Osoby cierpiące na zespół X prowadzą zazwyczaj siedzący tryb życia, spożywają w nadmiarze nie tylko pożywienie, ale też alkohol i są w znacznej większości w dojrzałym wieku.

Zespół polimetaboliczny, czyli zespół X jest zaburzeniem charakteryzującym się otyłością trzewną (typu brzusznego), cukrzycą typu 2 lub upośledzoną tolerancją glukozy zwaną dawniej stanem przedcukrzycowym, podwyższonym poziomem cholesterolu i trójglicerydów oraz nadciśnieniem tętniczym.

Zespół X bierze swój początek od otyłości androidalnej, czyli brzusznej, z nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha. U osób tych wskaźnik WHR, czyli iloraz obwodu talii i obwodu bioder jest u mężczyzn większy od 1, a u kobiet większy od 0,85. W otyłości brzusznej dochodzi do rozwoju miażdżycy z rozpoczynającymi się zmianami  w naczyniach, nerwach i innych narządach. W późniejszym etapie pojawia się nadciśnienie tętnicze i choroba wieńcowa. W momencie rozpoznania zespołu metabolicznego schorzenie jest już daleko zaawansowane i występują późne powikłania.

Zespół polimetaboliczny często występuje rodzinnie. Czasem osoby z zespołem X miewają podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi i występują u nich napady bólowe związane z dną moczanową.

Częstym następstwem zespołu X jest zawał mięśnia sercowego. Może też dojść do udaru mózgu, uszkodzenia wątroby i powikłań związanych z wystąpieniem cukrzycy.

Objawy zespołu metabolicznego nie muszą występować równocześnie. Pojawiają się z różnym nasileniem i w różnych konfiguracjach. Aby nie dopuścić do rozwoju choroby trzeba zwracać szczególną uwagę na redukcję nadwagi. Zbicie wagi ciała działa korzystnie na układ sercowo-naczyniowy. Zmniejsza ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego. Obniżenie masy ciała o 10% powoduje zmniejszenie ryzyka zawału serca u osoby z zespołem metabolicznym aż o 20%!

Należną wagę ciała można obliczyć według wzoru:

 

- Dla kobiet : (wzrost w cm - 100) - 10%

- Dla mężczyzn: (wzost w cm - 100) - 5%

Zakres normy BMI wynosi 20-25, nadwaga występuje przy BMI 25-30, a wynik powyżej 30 świadczy o otyłości. BMI obliczamy dzieląc wartość masy ciała (w kilogramach) przez kwadrat wzrostu (w metrach). Przyjmuje się również, że wartość obwodu w talii u kobiet mniejsze niż 80 cm świadczą o normie, 80-88 cm o nadwadze, a powyżej 88 cm o otyłości. U mężczyzn za normę przyjmuje się obwód w talii poniżej 94 cm, wartości pomiędzy 94-102 cm świadczą o nadwadze, a powyżej 102 cm o otyłości.

Oceniając należną masę ciała można posłużyć się też wskaźnikiem masy ciała (BMI).

W profilaktyce i leczeniu zespołu metabolicznego zaleca się zwiększenie aktywności fizycznej. Aktywność fizyczna i redukcja masy ciała zmniejszają o 30-50 procent tendencję do wystąpienia cukrzycy typu 2 w zespole polimetabolicznym. Rezygnacja z siedzącego trybu życia sprzyja zmniejszeniu oporności tkanek na insulinę i zapobiega nasileniu zmian miażdżycowych.

Należy pamiętać, że nikotyna stanowi czynnik ryzyka powikłań naczyniowych w zespole polimetabolicznym. Palenie papierosów przyspiesza procesy rozwoju zmian miażdżycowych. Na ujawnienie zespołu polimetabolicznego mają wpływ także niektóre leki.

W razie nieskuteczności leczenia polegającego na redukcji masy ciała i zwiększeniu aktywności fizycznej, stosuje się leki obniżające poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi, starannie dobrane leki przeciwnadciśnieniowe i leki przeciwcukrzycowe.

Powszechnie wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Dlatego osoby ze skłonnościami do otyłości brzusznej, których rodzice chorowali na nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową lub cukrzycę, powinny dbać o utrzymanie prawidłowej wagi ciała i dążyć do prowadzenia aktywnego fizycznie trybu życia.